Geregeld denk ik terug aan mijn begintijd als scholier, toen ik achter een XT 8088 met MS-DOS zat. Later volgden Windows 3.11, 95, 98, ME, NT4, 2000, XP, 7, 8, 8.1, 10 en tegenwoordig Windows 11.
Met enige nostalgie denk ik terug aan WordPerfect 5.1 en mijn eerste Sound Blaster, waardoor er voor het eerst geluid uit de computer kwam en later ook het bekende Windows-opstartgeluid door de luidsprekers klonk.
Ook de eerste virusscanners staan nog in mijn geheugen: ThunderByte, Norton en Frisk, en later Sophos en ESET. Het zijn allemaal namen uit verschillende periodes van mijn computergebruik.
En naast Windows 98SE neemt ook Windows XP daarin een behoorlijk prominente plaats in. XP was voor mij een van die Windows-versies die lange tijd gewoon onderdeel van het dagelijks computergebruik was.
Daarom vroeg ik me af: hoe ver kom je eigenlijk nog met Windows XP in 2026? Is het pure nostaligie of zou je er nog goed mee kunnen werken?
Dat was voor mij de aanleiding om het eens uit te proberen. Niet op een oude computer, maar gewoon op mijn Linux-laptop, in een virtuele machine met KVM/QEMU en Virtual Machine Manager.
En het resultaat is interessanter dan ik vooraf had verwacht.
Met wat moeite kun je van Windows XP nog steeds een behoorlijk complete desktop maken. Ik zou het niet aanraden als modern dagelijks besturingssysteem, maar als je rekening houdt met de risico's, is er technisch gezien verrassend veel mee mogelijk.
Windows XP installeren
Voor de installatie heb ik een Windows XP MSDN ISO gebruikt die via Internet Archive beschikbaar is. Het gaat om een verzameling van Microsoft MSDN-installatie-images voor Windows XP, inclusief verschillende Service Packs en talen.
Windows XP Original (x86-x64) MSDN ISO Files - SP0-SP1-SP2-SP3
Ik heb gekozen voor de 32-bits versie van Windows XP met SP3.
Daarna kwam natuurlijk de vraag naar een productcode.
Een productcode vinden
Het vinden van een productcode bleek eigenlijk verrassend eenvoudig. Op GitHub vond ik een verzameling Windows XP-productcodes:
Een werkende sleutel vinden viel dus behoorlijk mee - alhoewel ik er een stuk of vier moest proberen voordat 't werkte.
Daarmee kon ik beginnen met een normale, schone installatie van Windows XP. Geen aangepaste ISO en geen obscure installatiebestanden.
Activatie
Na de installatie bleef nog het probleem van de Windows-activering.
Daarvoor vond ik een interessante oplossing op GitHub:
How to activate Windows XP without product key
De beschreven methode maakt gebruik van een wijziging in het Windows-register en het aanpassen van de rechten op de betreffende registergegevens.
Ik vind deze aanpak interessanter dan allerlei XP-activators van onbekende herkomst. Je houdt een schone Windows XP-installatie over en hoeft geen onbekende cracktool uit te voeren.
Dat is voor mij een belangrijk onderdeel van het experiment: proberen om met zo weinig mogelijk twijfelachtige software een werkende XP-installatie te bouwen.
Natuurlijk staat dat los van de vraag of je over de juiste licentie beschikt. Een technische workaround is geen vervanging voor een geldige Windows-licentie.
Eerst alle updates
Een kale Windows XP-installatie zonder updates is niet handig... en Windows Update werkt niet meer voor XP.
Maar gelukkig: er is een alternatief. Ik heb Legacy Update geïnstalleerd.
Daarmee kun je de Windows Update-functionaliteit voor oude Windows-versies toch nog gebruiken en alle beschikbare updates installeren.
Tijdens het updateproces wordt ook Windows Genuine Advantage aangeboden. Die software heb ik geweigerd. Je kunt de betreffende update gewoon overslaan en de andere beschikbare updates installeren.
Daarmee is Windows XP in ieder geval zo ver mogelijk bijgewerkt.
Internetten met Supermium
De volgende stap was een browser.
Een oude versie van Internet Explorer is natuurlijk niet geschikt voor het moderne web. Gelukkig bestaat er Supermium.
Supermium is een Chromium-gebaseerde browser die geschikt is gemaakt voor oudere Windows-versies.
En die werkt op XP opvallend goed.
Moderne websites laden, JavaScript werkt en veel websites die je op XP eigenlijk niet meer zou verwachten, zijn gewoon bruikbaar. Ook extensions zoals uBlock Origin Lite werken.
Ik heb zelfs internetbankieren getest en dat werkte technisch gezien.
Dat betekent overigens niet dat ik het zou aanraden. Een website kan prima functioneren terwijl het besturingssysteem waarop je die website bezoekt allerlei bekende en niet meer opgeloste kwetsbaarheden bevat.
Technisch werken en verstandig zijn... zijn twee verschillende dingen.
LibreOffice
Voor kantoorwerk heb ik LibreOffice 5.4.7.2 geïnstalleerd, inclusief de Nederlandse taalondersteuning en spellingscontrole.
Ook dat werkt gewoon goed.
Voor documenten schrijven en bewerken heb je niet noodzakelijk een recente versie van een kantoorprogramma nodig. LibreOffice 5.4 is inmiddels oud, maar biedt voor veel dagelijks werk nog steeds voldoende functionaliteit.
Met de Nederlandse spellingcontrole erbij is het eigenlijk een goed bruikbare kantooromgeving.
E-mail met Eclipse Mail
Ook e-mail bleek goed mogelijk.
Daarvoor heb ik Eclipse Mail gebruikt. Dat is een e-mailclient die geschikt is voor Windows XP en waarmee ik ook dit onderdeel van de XP-desktop weer op orde kreeg.
ClamWin en ClamSentinel
Voor antivirus heb ik ClamWin Free Antivirus geïnstalleerd.
Daar liep ik wel tegen een probleem aan: de updates van de virusdefinities werkten niet meer.
Daar bleek gelukkig een oplossing voor te bestaan:
Fix for outdated ClamAV/FreshClam base in ClamWin
Daarmee kreeg ik de virusdefinities weer bijgewerkt.
ClamWin heeft echter geen standaard real-time scanning. Daarom heb ik ook ClamSentinel geïnstalleerd.
Dat vult ClamWin aan met real-time controle van bestanden.
Een firewall
Ook een firewall vind ik bij een Windows XP-installatie belangrijk.
Ik heb daarvoor Comodo Firewall Pro 2.4 gebruikt. Dat is oude software, maar juist daardoor geschikt voor een besturingssysteem als XP.
De oude installatiebestanden zijn nog via het Internet Archive beschikbaar.
Comodo Firewall Pro 2.4 via Internet Archive
Ook hier geldt natuurlijk dat oude beveiligingssoftware geen moderne beveiliging kan vervangen. Het is vooral een extra beschermingslaag binnen dit experiment.
De virtuele hardware
Mijn Windows XP-machine draait onder KVM/QEMU via Virtual Machine Manager.
De configuratie bestaat onder andere uit:
- 1,5 GB RAM;
- 6 virtuele CPU's;
- een IDE-schijf;
- een IDE-cdrom;
- een VirtIO-netwerkadapter (ik heb virtio-win-0.1.96.iso gebruikt);
- AC'97-audio;
- QXL-video;
- SPICE voor de grafische verbinding;
- een virtuele USB-controller.
Voor sommige onderdelen moest ik nog geschikte XP-drivers zoeken.
Uiteindelijk heb ik de laatste problemen opgelost met SPICE Guest Tools 0.100.
Een kopie van deze oude versie is ook beschikbaar via Internet Archive.
SPICE Guest Tools 0.100 op Internet Archive
Daarmee werkte ook de videodriver zoals het hoort.
En dan heb je ineens een complete desktop
Pas als alle onderdelen geïnstalleerd zijn, wordt duidelijk hoe compleet zo'n XP-machine eigenlijk nog kan worden.
Ik heb een browser waarmee ik het moderne web kan gebruiken, LibreOffice voor documenten, Nederlandse spellingscontrole, Eclipse Mail voor e-mail en daarnaast antivirussoftware, real-time scanning en een firewall.
Dat had ik vooraf eigenlijk niet helemaal verwacht.
Windows XP is natuurlijk oud, maar voor veel gewone desktopwerkzaamheden heb je eigenlijk helemaal geen modern besturingssysteem nodig.
Kan ik hier dagelijks mee werken?
Eigenlijk wel.
Als ik bewust omga met de websites die ik bezoek, de software die ik installeer en de gegevens die ik op deze machine gebruik, zou ik er technisch gezien best dagelijks mee kunnen werken.
Maar ik zou het niet aanraden.
Windows XP is al jaren niet meer ondersteund en er zijn veel kwetsbaarheden die nooit meer worden opgelost. Daar moet je dus rekening mee houden.
Voor mij is het daarom vooral interessant dat "het kan" en "het is verstandig" twee verschillende vragen zijn.
En dan staat daar ineens weer XP
Het leukste moment kwam eigenlijk pas toen alles klaar was.
Na alle virtualisatie-instellingen, drivers, updates en oude software zit je uiteindelijk gewoon weer naar de Windows XP-desktop te kijken.
De startknop staat linksonder. De bekende vensters verschijnen op het scherm en de oude geluiden klinken weer.
Het voelt vertrouwd: nostalgie - maar toch nog verrassend werkbaar!
Dat is misschien ook de charme van dit soort retro-experimenten. Je haalt niet alleen oude software terug, maar ook een stukje van de computerervaring van vroeger.
En daar heb je tegenwoordig niet eens meer een oude Pentium voor nodig.
Een moderne laptop en een virtuele machine zijn voldoende.
Windows XP is anno 2026 nog best werkbaar. De interessante vraag is misschien wel wat er vanuit het perspectief van een gebruiker nou zo vernieuwend is aan een nieuwe versie van Windows. 😉